BLOG: Goede vertegenwoordiging in de zorg is geen abc-tje

“In de praktijk blijkt dat goede vertegenwoordiging voor een groot deel afhangt van relationele aspecten, goede communicatie, betrokkenheid, aandacht en de band tussen de vertegenwoordiger en de patiënt,” zo constateert de Gezondheidsraad in haar advies over goede vertegenwoordiging van 21 mei 2019.

Goede vertegenwoordiging is geen abc-tje. Vertegenwoordiging raakt aan kwaliteit van zorg en leven van de patiënt [1]. Het draait om het behartigen van zijn belangen. Een stem geven aan zijn intenties, voorkeuren en verlangens. Tegelijkertijd moet het medische belang  worden meegewogen. Voor goede vertegenwoordiging is communicatie cruciaal. Niet alleen tussen vertegenwoordiger en patiënt, maar ook tussen vertegenwoordiger en zorgverlener.

Uit het onderzoek van de Gezondheidsraad blijkt dat artsen belang hechten aan goede vertegenwoordiging en zij zich verantwoordelijk voelen voor het proces. Artsen nemen vertegenwoordigers serieus en zijn in veel gevallen bereid om mee te denken met vertegenwoordigers zo lang het medische welzijn van de patiënt niet teveel in het geding komt.

Goede vertegenwoordiging kan tegenover goed hulpverlenerschap komen te staan als een vertegenwoordiger bijvoorbeeld een beslissing wil nemen die een arts medisch gezien niet de juiste vindt. Er kunnen dan complexe situaties ontstaan, die voor beide partijen frustrerend kunnen zijn. De Gezondheidsraad en de minister van VWS constateren dat de spanningen die ontstaan een negatief effect kunnen hebben op de kwaliteit van zorg voor de patiënt.

Iemand vertegenwoordigen behelst meer dan het af en toe nemen van een behandelbeslissing. Het vraagt om een actieve houding. Om communiceren, signaleren en informeren. Om het verplaatsen in de patiënt zelf en diens belangen, en het blijven betrekken van de patiënt bij de vertegenwoordigingstaak. Het moet voor elke vertegenwoordiger, curatoren en mentoren maar ook gemachtigden en familievertegenwoordigers, duidelijk zijn welke bevoegdheden hij heeft en vooral ook hoe hij zijn veelomvattende taak goed kan uitvoeren. Dit vraagt om heldere kwaliteitseisen en uitgangspunten van goede vertegenwoordiging waar ook zorgverleners op kunnen wijzen in het contact met de vertegenwoordiger. Voor gemachtigden en familievertegenwoordigers zijn geen wettelijke kwaliteitseisen zoals die voor mentoren in artikel 4 van het Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren. Het is ook de vraag of dat wenselijk is gezien de drempel die dit opwerpt voor mantelzorgers. Maar het ontbreken van wettelijke kwaliteitseisen betekent niet dat er geen steun kan worden gezocht bij deze kwaliteitseisen.

Het is belangrijk dat er vroegtijdig een goede communicatieve basis wordt gelegd tussen patiënt, vertegenwoordiger en zorgverlener. Een goede onderlinge communicatie kan zorgen voor meer wederzijds vertrouwen en onnodig gespannen situaties voorkomen. Zorgverleners en vertegenwoordigers proberen vanuit een andere invalshoek de belangen van de patiënt te behartigen. Een gedegen relatie tussen vertegenwoordiger en zorgverlener brengt met zich mee dat er openheid is en ruimte bestaat voor meningsverschillen. De overwegingen vanuit deze verschillende perspectieven worden vervolgens in ieder geval goed gewogen voordat een besluit wordt genomen. Op die manier kan zo goed mogelijk recht worden gedaan aan de belangen van de patiënt.

Welke knelpunten uiteindelijk optreden in de relatie tussen patiënt, vertegenwoordiger en zorgverlener is van tevoren soms moeilijk te voorspellen. Een goede start maken is echter iets dat men in eigen hand heeft. Bespreek bij aanvang de wederzijdse verwachtingen en maak de verhoudingen duidelijk. Spreek af om met enige regelmaat te evalueren. Weet dat er de gedeelde doelstelling is om de kwaliteit van zorg voor de patiënt te waarborgen. Idealiter ontstaat dan niet alleen tussen vertegenwoordiger en patiënt, maar ook tussen vertegenwoordiger en zorgverlener een vertrouwensrelatie.

Bent u benieuwd naar de tips van BOUF voor goede vertegenwoordiging? Kom dan langs bij de mini-masterclass! Aanmelden kan hier!

mr. C.M. Pouwels, mr. D.F.A. Kikken


[1] Met patiënt wordt hierna ook cliënt bedoeld.

Van Regels naar Mensen

Dit team van creatieve aanpakkers en bevlogen professionals pakt vraagstukken bij de kern beet.

Maak kennis met BOUF
Contact